یادداشت اول
سالهاست نارضایتیِ انباشته در همه عرصهها از اقتصادی گرفته تا اجتماعی و سیاسی و فرهنگی در ایران وجود داشته و در بزنگاههای خاص، این نارضایتیها در شکلهای اعتراضی از سوی جامعه به حاکمان انتقال داده شده است؛ هر چند گاهی شکلهای اعتراضی آنقدر دموکراتیک و نرم بوده که در قالب انتخابات، مردم حتی حاضر شده بودند به فهرستهای نامطلوبشان رأی دهند که فقط فهرست انتخاباتی جناح حاکم رأی نیاورد.
در بازههای دیگر هم این نارضایتیها شبیه اعتراضات هفتاد و هشت، هشتاد و هشت، نود و شش، نود و هفت، نود و هشت، و حالا اعتراضات سال جاری نمود داشته است؛ اما پاسخ حاکمیت، همواره برآمده از تفکر مدیریت آمرانه به جای مدیریت مشارکتی بوده است.
معنی این گرایش همان چیزی است که محمد مختاری سه دهه قبل به آن اشاره کرده بود که از نظر حکمرانان در این نگرش، مردم هنوز بالغ نشدهاند و به قیم نیاز دارند. هنوز به رشد لازم برای شرکت در تعیین سرنوشت خود و تقسیم و گردش و انجام کار نایل نیامدهاند. پس استبداد که دیگر نام و عنوانی ناپسندیده است کنار گذاشته میشود و مفهومش در عنوان «مدیریت آمرانه» متجلی میشود. جالب توجه این است که بعضیها گاه این روش و گرایش را با عنوان «مدیریت پدرانه» هم معرفی میکنند.
محمد مختاری که این تحلیل را ارائه کرده بود، خودش قربانی قتلهای زنجیرهای شد و حرفش را نشنیدند تا سالهای بعد نیز، همچنان نگاهِ آمرانه در عرصه حکمرانی ادامه پیدا کند، با این تفاوت که حالا دیگر جامعه به آن سطح از آگاهی رسیده که دستکم در بخش قابل توجهی از مردم، مدیریت آمرانه حتی با نام لطیفترِ مدیریت پدرانه، قابل پذیرش نباشد، خصوصا که در اعتراضات اخیر وجه زنانهی اعتراض غالبتر بوده است.
اکنون جامعه بالغ و آگاه شده و نهتنها رویکردهای پیشامدرنِ حکمرانی را نمیپذیرد بلکه برای تغییر آن، به شکلی خودآگاه و خودجوش، و بدون نیاز به رهبران اعتراضی و حلقههای نخبگانی، و حتی جلوتر از آنها، به میدان آمده است. از این جهت وقتی هنوز رویکردِ آهن گداخته برای درمان زخم به عنوان یکی از شیوههای حکمرانی در دستور کار قرار میگیرد، نمیتوان انتظارِ خاموش شدن حرکتِ اعتراضیِ انقلابی را داشت؛ حرکتی که تا این لحظه بر مسالمتآمیز بودنش تاکید شده و برخوردهای خشن در برابر آن، موجب توقفش نمیشود؛ چرا که پاسخ غلط به پرسشهای درست، باعث پاک شدن صورت مسئله نخواهد شد.
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نظر را بنویسید.