کوردها تجزیه طلب ، یا قربانی تجزیه ؟ بخش هفتم (نسل کشی در شمال کوردستان) «امید طاهری»

ژینوساید در شمال کوردستان (تحت سلطه ترکیه)
پس از فروپاشی عثمانی ، ملی گرایان ترک به رهبری آتاترک سعی در بازسازی و تشکیل ترکیه را داشتند. امپراتوری عثمانی در جنگ اول جهانی از هم پاشیده و مورد تهاجم بریتانیا و متحدانش قرار گرفته بود. مصطفی کمال پاشا (اتاترک) با دادن وعده‌های زیاد به کوردها و پیروزی در جنگهای داخلی ، توانست در سال ۱۹۲۳ بنابر پیمان لوزان ، ترکیه ی جدید را تاسیس کند. او پس از فریب کوردها به سرکوب و نسل کشی آنها پرداخت و دست به جنایات هولناکی زد . سیاست ترکیه از روز تاسیس ، حول محور انکار هویت و فرهنگ ملی کورد و نسل کشی و تتریک آنها گشته است.

در قانون اساسی ترکیه مصوب سال ۱۹۲۴ ( بند ۶۹) آمده بود که « تمام ترکها در برابر قانون یکسانند » ، بدین ترتیب یا تنها آنها در برابر قانون یکسان بودند و یا وجود هر ملت دیگری در جغرافیای ترکیه توسط این بند انکار شده بود.
همچنین در بند ۸۸ نیز آمده بود که « تمام ساکنان ترکیه ،‌صرفنظر از نژاد و مذهب «ترک» هستند .»
از زمان به قدرت رسیدن کمالیست ها سخن گفتن به زبان کوردی ممنوع شد و در اوایل دهه ۳۰ میلادی ،‌دایره ای در مرکز پلیس ترکیه تاسیس شده بود که هر کوردی را به ازای هر کلمه کوردی که می گفت ، جریمه می کردند وگاهی کارگران یا کشاورزان کورد به علت ناتوانی در پرداخت جریمه ، زندانی می شدند. آنها سیاست هایی بسیار بیشرمانه و غیرانسانی را در قبال کوردها پیش گرفته و برای انهدام ملی کوردها به هر کاری متوسل شدند.
بر طبق سندی که در آرشیو وزارت خارجه بریتانیا موجود است در نامه هایی که به وزارت کشور ترکیه ارسال شده ،با اشاره به ایالاتهای « بتلیس»، « دیاربکر»، « وان »، « حکاری»، « موش »، «ماردین»، « اورفا» و « سیرت» پروژه های نابودی جمعی کوردها به شرح زیرآمده است:
۱- مهاجران ترک در مناطق کوردنشین به طور دائمی اسکان داده شوند و هر سال ۳ تا ۵ روستای ترک نشین یکصدخانه ای ساخته شود
۲- اطفال کم سن و سال کورد از مادر و پدرو مادر جدا شده و به مدارس شبانه روزی آموزش زبان ترکی فرستاده شوند
۳- به کورد هایی که هویت خود را انکار می کنند ، امتیازات خاص و مزایای اقتصادی داده شود ،‌
۴- نظامیان و سربازان ترک به ازدواج با دختران کورد تشویق شوند
۵- به مردان ترکی که دختران کورد را به همسری بر می گزینند ، زمین واگذار شود
۶- زبان کوردی ممنوع است و کوردها جهت امور ادرای خود از مترجم استفاده کنند

متعاقب شورش شیخ سعید پیران و سرکوب آن در سالهای ۲۶-۱۹۲۵م ، ده ها هزار نفر کشته و صدها هزار نفر آواره شدند و رژیم ترکیه موج عظیم کوچ اجباری کوردها را آغاز کرد ، که در طول زمستان و به علت سردی هوا و کمبود آذوقه ، بسیاری جانشان را در طول مسیر از دست دادند.
« وایسلی نیکیتین» کورد شناس مشهور روسی تأکید می کند که در سالهای ۲۷- ۱۹۲۶ قریب یک میلیون نفر از کوردها از شرق به غرب ترکیه تبعید شده اند . کیفیت تبعید نیز همراه با خشونت و مشابه رفتاری بوده که در جنگ اول جهانی با ارمنیان شده است .
– روز ۱۵/۶/۱۹۲۷ پارلمان ملی ترکیه قانون شماره ۱۰۹۷ کوچ اجباری کوردها از شرق به غرب آناتولی را تصویب کرد و
بموجب آن ، هزاران خانواده به مناطق شرقی کوچ داده شدند و تمام ثروت و دارایی آنها مصادره شد و در تاریخ ۲۵/۶/۱۹۲۷ نیز ، مجلس ملی ترکیه ، قانون شماره ۱۱۶۴ را تصویب کرد و این قانون با شفافیت تمام ،‌ کوردها را دشمن خوانده و اجازه تام برای اجرای نابودی آنها می دهد .
در سالهای ۱۹۳۱-۱۹۲۷م و در پی شکست خوردن قیام کوردها ( آگری داغ ) پس از مقاومتی طولانی :
– ۱۰.۰۰۰ نفر از ساکنان ۲۲۰ روستا گلوله باران و اعدام شدند
– حدود ۱۰۰ نفر از روشنفکران کورد، دست و پا بسته ، به دریاچه وان انداخته شدند
– ۴۰۰ روستا در منطقه « تاندریک » ویران شد.
– ۸۲ روستا در استان « وان » تخریب و ۵۹۰ نفر نیز کشته شدند.
ژنرال احسان نوری پاشا در خاطرات خود اینگونه یاد می کند « بیشتر پیشمرگان از اقوام « زیلان » بودند که به صورت نامنظم حمله می کردند و هنگامی که قوای نظامی ترک از مقابله با آنها عاجز می ماندند ،‌ زنان و کودکان آنها قلع و قمع می شدند . ساکنان روستاها نیز پس از بمباران به صورت جمعی به مناطق ترک نشین برده شده و در آنجا زنان ، دختران و کودکان کورد به مالکان فروخته می شدند . در همان مناطق ، حدود ۲۰۰۰ تن از بازداشت شدگان را در گودالهای بزرگ و عمیق ،‌زنده بگور کردند .»
دکتر بلج شیرکو ، آمار جنایات ترکیه را در فاصله سالهای ۲۸- ۱۹۲۵ م ، در ۲۱۲ روستای کورد نشین ، کشته شدن ۱۳.۷۸۵ و خرابی ۱۰.۳۵۸ خانه اعلام کرده است.

– در سال ۱۹۳۰ وزیر دادگستری ترکیه می گوید :« کورد ها تنها یک حق دارند و آن خدمتگزاری به ترکهاست .»
– در تاریخ ۱/۱/۱۹۳۰ رژیم ترکیه قطعنامه کوچ اجباری ساکنان مناطق درسیم را صادر کرد و به موجب آن ، کلیه اموال کورد ها غیر قابل انتقال و به نفع دولت مصادره شد .
– درماه می ۱۹۳۰ رژیم ایران به ارتش ترکیه اجازه داد تا از مرزهای ایران گذشته و شورشیان کورد را سرکوب کند . مسلح و غیر مسلح ، شهری وروستایی و زن و مرد برای دولت آن کشور یکسان بود و هیچکدام در امان نماندند.
براساس گزارشات رژیم ترکیه بیش از ۳.۰۰۰ تن از کوردها کشته شدند. در دره« زیلان» ۱.۵۵۰ نفر بصورت دستجمعی گلوله باران شدند ، در منطقه « ارجیش » ۲۰۰ روستا به آتش کشیده شد و اموال مردم به تاراج رفت . در این سرکوب وحشیانه ارتش ترکیه با توافق قبلی ، از مرزهای ایران ، عراق و سوریه نیز گذشت . سفیر بریتانیا در استامبول در ماه آگوست ۱۹۳۰ با تأکید مجدد برهمکاری میان حکومتهای عراق و بریتانیا ، از اقدامات ترکیه در سرکوب نهضت رهایی بخش ملت کورد قدردانی کرد. بموجب گزارش مجله « زاریا و ستوکا» بتاریخ۲۰/۳/۱۹۳۱ تهاجم نظامی ترکیه به کوردستان ( ۱۵.۰۰۰- ۱۰.۰۰۰نفر ) قربانی گرفت .
– کومله خویبون « جمعیت خود بودن » در گزارش خود به ویرانی ۶۶۰روستا و سوزاندن ۱۵.۲۰۶ خانه اشاره کرده است.
– با تصویب قانون ۱۹۳۲ ترکیه ، موج عظیم جابجایی قومی کورد ها آغاز شد . در ماده ۹ قانون ، وزیرکشور موظف شد تا سیاست اسکان اجباری کوردهایی را که هنوز با زبان و فرهنگ کوردی زندگی می کنند ،جهت ذوب ملیت با قاطعیت دنبال کند . به موجب مواد اجرایی این قانون ، اسکان کوردها در روستا و شهرها بگونه ای بود که باید جمعیت کوردهای هر منطقه شامل ۵% جمعیت کل آن مناطق باشد. بازگشت این افراد به محل سکونت خود ممنوع و اجتماع بیش از سه نفر کورد در مجالس قدغن شد . مجریان این سیاست ۲۵.۰۰۰ سرباز مجهز به پیشرفه ترین سلاحهای روز را اعزام و در پایان این عملیات، ۴۰۰ روستا در کوردستان را ویران کردند .
– در سال ۱۹۳۴ م با تصویب فانون اسکان مجدد ، جابجایی اجباری و جمعی کوردها در داخل کشور ، با هدف همگون سازی شدت پیدا کرد و نام بسیاری از مناطق کوردنشین به ترکی تغییر یافت.
– رژیم ترکیه در دسامبر ۱۹۳۵ قطعنامه شماره ۲۸۴۸ را به تصویب رساند . در این قطعنامه بر خلاف عرف موجود به والی منطقه درسیم ، به والی اختیارات عالی داده شد تا صورت لزوم حکم اعدام متهمین را صادر نماید .( درترکیه تنها پارلمان می تواند اجرای حکم اعدام را تأیید نماید ) بر اساس این بیانیه کوردها حق ندارند در ارتش و ادارات حساس دولتی مشغول بکار شوند.
– رژیم ترکیه در سال ۱۹۳۷ برای نخستین بار از سلاح شیمیایی علیه ملت کورد استفاده کرد و چندین هزار نفر از بین رفتند.
– متعاقب سرکوب قیام درسیم در سال ۱۹۳۷ کمالیستها به جان ملت کورد افتادند ،‌در یک اقدام، ۱۵۰۰ زن و کودک را در گودالی انداخته ، بر سر آنها نفت ریختند و همه را در آتش ، خاکستر کردند . نهضت میهنی به خاک و خون کشیده شد، دهانه غارهایی که کوردها به آن پناه می بردند را گل می گرفتند. در نهایت بین ۵۰.۰۰۰ تا ۸۰.۰۰۰ انسان بی گناه ، فقط به اتهام کورد بودن کشته شدند.
– در فاصله سالهای ۱۹۴۵-۱۹۳۵ ، رژیم ترکیه ۴۰۰.۰۰۰ کورد را تبعید کرده است.
– در تاریخ ۲۵/۱/۱۹۶۷ حکومت « جودت سونای» قانونی تصویب کرد که بموجب آن زبان کوردی رسماً ممنوع شد و از آن هنگام کتاب ،‌روزنامه ، شعر و موسیقی کوردی ممنوع گشت.
« دکتر مجید جعفر» با تکیه بر اسناد محرمانه ترکیه نشان میدهد که در فاصله های سالهای ۱۹۷۰- ۱۹۶۵ روند کوچ اجباری کوردها منجر به کاهش رشد جمعیت مناطق کوردنشین به میزان قابل توجهی شده است .
با پایان تروریسم دولتی ترکیه در سال ۱۹۸۰م ، نیمی از ساکنان مناطق کورد نشین از میان رفته بودند.
با وجود آن که در طول ۶۰ سال حاکمیت جمهوری ترکیه تا آن زمان ۱۱۱ تورک به اتهام سیاسی به اعدام محکوم شده بودند ، به استناد کتب کوردی چاپ شده در اروپا ،‌در جریان کودتای ترکیه و در فاصله سال های ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۳ ، ۱۷۰.۰۰۰ نفر بازداشت شدند، ۲۰۰ نفر در اثر آزار و شکنجه جان باختند، ۷۰۰ نفر در اثر حمله نظامی کشته شدند، ۴۸ نفر اعدام ، بیش از ۱۷۰ زندانی محکوم به اعدام و ۴۶۰۰ نفر نیز در انتظار مرگ بودند
لازم به ذکر است در تاریخ ۹/۱۰/۱۹۸۱ « کنعان اورن » نخست وزیر ترکیه طی مصاحبه ای گفت : «کوردها چند بار درعصر عثمانی ها و ودوران زمامداری آتاتورک قیام کردند . توطئه ای شیطانی علیه ما دارند و آنها نمی توانند حتی به اندازه یک سر سوزن هم از ما امتیاز بگیرند . ما ریشه کورد را برخواهیم کند» .

پس از کودتای ارتش ترکیه در ۱۲ سپتامبر ۱۹۸۲ قانون اساسی جدید توسط مجلس مؤسسان تدوین و در شورای امنیت ملی تأیید شد. این قانون نیز تداوم راه گذشته در قبال کوردهاست و در بند اول ملی گرایی اتاتورک (شوونیسم) را از اصول جمهوری ترکیه خوانده و بر کلیت و تفکیک ناپذیری دولت و ملت ترک و کشور ترکیه تاکید می کند.
در تمامی مفاد آن بر دارا بودن از حقوق به شرط ترک بودن و یا ترک شدن در قالب ملت ترکیه تاکید شده است.
براساس بند ۴۲ قانون ۱۹۸۲ آموزش هر زبان دیگری بجز زبان ترکی در ترکیه ، ممنوع است . در قوانین ترکیه بار ها بر این نکته تأکید شده است که زبان ترکی ، مادر تمام زبانهاست .
برنامه آموزشی در مدارس ترکیه بگونه ای تنظیم شده است که دانش آموز کورد هر روز پیش از شروع کلاس با صدای بلند می گوید: من ترک هستم، پدر ، مادر و بنیادم ترک است.

در بیانیه وزارت دادگستری ترکیه به تاریخ ۲۰/۶/۱۹۸۳ آمده است که تا زمان صدور بیانیه، ۸۷.۸۶۶ نفر در زندان های ترکیه به سرمی برده اند که ۸۱.۰۰۰ آنها کورده بود و حکم اعدام ۶.۳۵۳ نفر آنها صادر شده است .
به گفته روزنامه«ملیت»چاپ ترکیه(شماره مورخ۲۸/۹/۱۹۸۵ ) بهنگام عملیات نظامی «الشمس» ، ۵.۸۲۳ کورد بازداشت و ۱۰۸ نفر کشته می شوند.
در سال ۱۹۸۹ . ۳۷۴ روستای اطراف « وان » ، در مدت سه ماه تخلیه شدند و نزدیک به ۳۰.۰۰۰ نفر آواره ، ناچارا به شهرها پناه می برند.
در تاریخ ۹/۴/ ۱۹۹۰ هیئت وزیران ترکیه به ریاست « تورگوت اوزال » در بیانیه شماره ۴۱۳ خود با تفویض اختیارات تام به حاکمان نظامی مستقر در کوردستان ، ارتش این کشور را در سرکوب قیام کوردها کاملاً آزاد می گذارد. این اختیارات شامل:
-تبعید اجباری جمعی ،
-تعطیلی چاپخانه ها ،‌
-کوچ روستائیان به غرب آناتولی و مصادره اموال آنها،
– و محکومیتهای سنگین برای مبارزان سیاسی و جدایی طلبان بود .
دولت ترکیه در ماههای مارس، آوریل ، می و ژوئن ۱۹۹۰، ۲۵۰۰ نفر از پناهجویان کورد را به زور به عراق بازگرداند . در این مدت رژیم ترکیه به افسران عراقی اجازه می داد با لباس مبدل وارد اردوگاههای آوارگان کورد شده و کارهایی قبیل مسموم کردن آذوقه پناهجویان ، ترور و… را انجام دهند
عمق این سیاست ها به گونه ای بود که دولت ترکیه تا سال ۱۹۹۱ م کوردها را ترک کوهی می خواند.
نلسون ماندلا ، قهرمان مبارزه با نژادپرستی، در سال ۱۹۹۲ به دلیل ظلم و ستم ترکیه بر کوردها، از پذیرش «جایزه صلح آتاتورک» سرباز زد.
پس از آن نیز در ژانویه ۱۹۹۴ لااقل ۵.۸۹۹ نفر زندانی شده و تحت شکنجه قرار گرفتند و در مدت ۱۵ روز ، ۶۴ نفر از آنان جان باختند .
از سال ۱۹۸۴م هم تاکنون در درگیری های نظامی حزب کارگران کوردستان و حکومت ترکیه بیش از ۴۵ هزار نفر کشته شده اند. همچنین زندان های تورکیه مملو از مبارزان و مخالفان کورد است و کوردستان چهره پادگان نظامی به خود گرفته است. امروز ترکیه پس از زمیمه نیمی از مناطق کوردنشین به خاک خود (با تکیه بر شوونیسم ترک و نسل کشی) و همچنین در راستای میل برای نزدیک شدن با غرب از یکسو ، و تداوم مبارزات و مقاومت کوردها از سوی دیگر ، در پی حل مسله کوردها برآمده که تاکنون پیشرفت چشمگیری حاصل نشده است.

منابع
– ژینوساید ملت کرد / مارف عمر گول -ترجمه بهزاد خوشحالی
– کردستان و کرد در اسناد محرمانه بریتانیا / بهزاد خوشحالی
– قانون اساسی ترکیه – Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
– Martin van Bruinessen. Genocide in Kurdistan? The suppression of the Dersim rebellion in Turkey (۱۹۳۷-۳۸) . University of Pennsylvania

نظرات

نظر (به‌وسیله فیس‌بوک)