نگاهی به فیلم” تاج محل “

دانش اقباشاوی

تاج محل (دانش اقباشاوی) سعید قطبی‌زاده: فیلم به شیوه‌ی آثار نئورئالیستی، درونمایه‌ای اخلاقی دارد و موضوعش حفظ منزلت انسانی در موقعیت‌های خطیر است. اتفاق هولناکی که در میانه‌های فیلم می‌افتد، به جای آن‌که ابعاد دراماتیک پیدا کند، بهانه‌ای می‌شود برای تحول شخصیت‌های دیگر، خصوصاً زوج کهن‌سالی که لجوجانه در برابر عافیت‌طلبی‌ها و بی‌تفاوت‌ها ایستادگی می‌کنند. تاج‌محل فیلمِ لانگ‌شات است. آدم‌ها روانکاوی نمی‌شوند و خبری از قهرمان‌پردازی نیست. خیلی شبیه است به فیلم‌های غیرتجاری ویتوریو دسیکا، ولی این‌جایی است و پر است از ظرافت‌های زندگی روزانه. از خلوت دو شخصیت اصلی بگیرید که صمیمی و باورپذیر و خواستنی است تا خانواده‌ای ناهمگون که هر یک مدعی حق‌اند و منفعت‌طلبی‌شان را پشت ظاهری منطقی، موجه جلوه می‌دهند. کارِ کارگردان در حفظ تعادل در بازی بازیگران، و کار فیلم‌نامه‌نویسان در پرورش مضمون اخلاقی بدون افتادن در ورطه‌ی شعار و اغراق، ستودنی است.

مهرزاد دانش: تاج محل نشان می‌دهد چه‌گونه می‌توان شخصیت مثبتی را در اثری سینمایی پرورش داد، بی‌آن‌که متوسل به تظاهر و شعار و کلیشه شد. حسین، شخصیت اصلی داستان، از همان سکانس اول وجهه‌ای به‌شدت اخلاقی از خود بروز می‌دهد (کناره‌گیری داوطلبانه از محل کارش به دنبال تعدیل نیروی اجباری) و در طول کار به این روند ادامه می‌دهد (پیگیری مصدومیت کارگری که از او سرقت کرده) اما بدون آن‌که این اخلاق‌گرایی، شمایلی پاستوریزه‌نما بیابد، مخاطب را با خود تا آخر داستان همراه می‌سازد. شاید یکی از دلایل این امتیاز، ملموس بودن شخصیت حسین است: او هم دچار تردید و وسوسه می‌شود و گاه بر اساس شک‌های خودش عمل می‌کند (مثل شکایت منجر به بازداشت کارگر عصبانی)؛ شخصیت‌پردازی‌ای که با ایجاد چالش، گره‌های متن را تقویت می‌کند و نتیجه‌گیری اخلاقی داستان را باورپذیر جلوه می‌دهد.

احسان ناظم‌بکایی: زیبایی، اعجاز سادگی است و تاج محل نشانه‌ای از درستی این برداشت است. اولین فیلم دانش اقباشاوی داستانی سرراست و بازی‌هایی ساده و روان دارد. داستانی تقریباً یک‌خطی و قابل‌تعریف که برای مخاطبان ایرانی جالب است و در فضای آبادان شکل می‌گیرد که گرمای ذاتی آن و روابط مردمش همیشه زمینه‌ی مناسبی برای فیلم‌سازی و قصه‌گویی بوده است. شخصیت‌ها و به‌خصوص سیدحسین چنان در برابر دوربین قوام‌یافته و طبیعی بازی می‌کنند که انگار با روایتی مستندوار روبه‌روییم. بازیگران بومی فیلم بازی‌های راحتی دارند و اصراری به تلفظ کامل کلمات ندارند و مثل مخاطب، کلمات را می‌خورند و می‌شکنند. همین سادگی و بی‌زرق‌وبرق بودن تاج محل باعث می‌شود قصه‌ی انسانی آن تأثیرگذارتر شود.

نظرات

نظر (به‌وسیله فیس‌بوک)